واکاوی مخالفت غزالی با وجوب نظر

نویسندگان
اقدس جدیدیان
مهین رضایی
افلاطون صادقی
روح اله نادعلی
دانشگاه پیام نور
چکیده
یکی از موضوعات مورد مناقشه بین متکلمان، شناخت اولین واجب بر مکلف بوده است. متکلمان معتزلی و اشعری معرفت نسبت به خداوند از طریق استدلال را اولین واجب می‌دانستند. دلیل آن را گروهی عقلی و گروهی سمعی برمی‌شمردند؛ هرچند در اصل موضوع با یکدیگر نزاعی نداشتند. با این رویکرد، فاصله ایمان تا کفر بر اساس علم و یا جهل نسبت به خداوند رقم می‌خورد. به‌طوری که عالِم به خداوند، مومن و جاهل به خداوند، کافر تلقی می‌گردید.

غزالی متکلم قرن پنجم هجری با این اندیشه به مخالفت برخاست. او علم و جهل نسبت به خداوند از طریق استدلال را از دایره ایمان و کفر خارج ساخت. در این راستا غوطه‌ور شدن در علم کلام را جز در مواردی محدود، حرام اعلام کرد و ایمان را از معرفت جدا دانست. او با این رویکرد عوام مردم را به تقلید و تسلیم در اعتقادات امر نمود و سرپیچی از آن را مشمول مجازات دانست.

این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی اندیشه غزالی پیرامون وجوب نظر و استدلال در معرفت به خداوند را مورد واکاوی قرار داده و معتقد است غزالی ارائه استدلال بر اصول اعتقادی را بر مکلف واجب ندانسته و تقلید در اعتقاد و پیامدهای آن را مورد حمایت قرار داده است.
کلیدواژه‌ها
غزالی
عقل
وجوب نظر
معرفت
عوام مردم
تقلید

عنوان مقاله English

Ghazali's Opposition to the Necessity of Reasoning (Vojoube Nazar)

نویسندگان English

Aghdas Jadidian
Mahin Rezaee
Aflatoun Sadeqi
Rouhoullah Nadali
Payame Noor university
چکیده English

One of the disputes between the theologians was recognition of the first duty upon the Mukallaf (the religious duty-bound). The Mo’atazeleh and Asha’ereh theologians consider recognizing the Almighty God through the reasoning to be the first Wajib (Islamic duty). Some consider the reason behind it to be intellectual, and some others believe it is Sam’ee. However, they had no conflict in terms of the original topic. With this approach, the distance between the faith and the disbelief is based on the knowledge or ignorance of the Almighty God, in a way that the one who knows God is considered a believer and the one who does not know him is an unbeliever.

Ghazali, the fifth century’s theologian, opposed this thought. He took the knowledge or ignorance of the Almighty God through reasoning out of the circle of belief and disbelief. In this regard, he banned immersing in theology except for some limited cases and separated the faith from recognition (of God). With this approach, he obliged the public to imitate and surrender to beliefs, and whoever disobeyed deserved punishment.

The current study has analyzed Ghazali’s thoughts on intellectual reasoning for recognizing the Almighty God by using a descriptive-analytical method and believes that Ghazali has not obliged the Mukallaf to provide reasoning for religious principles and has supported the imitation in terms of beliefs and its derivatives.

کلیدواژه‌ها English

Ghazali
wisdom
intellectual reasoning
recognition (of God)
the public
Imitation
Ibn Furak, Muhammad bin Hasan (2005), Al-Sheikh Abi Al-Hasan Al-Ash'ari articles, Cairo, of Al-Maktaba Al-Taqqa al-Diniyah publisher.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن(1375)، مقدمه. ترجمه محمد پروین گنابادی، جلد دوم، چاپ هشتم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
Ghazali, Abu Hamid (1993), Faisal al-Tafqarah between Islam and Zendaqah, researched by Mahmoud Bijo, first edition, Damascus. Dar al-Biruti publisher.
ابن فورک، محمدبن‌حسن(2005)، مقالات الشیخ ابی الحسن الاشعری، قاهره، ناشر المکتبه الثقافه الدینیه.
Ghazali, Abu Hamid (1994), Al-Egtesad fel Aletegad, Damascus, Al-Hikama Publisher.
اوجاقی، ناصرالدین(1390)، وجوب نظر در معارف دینی از منظر کلام اسلامی، مجله معرفت کلامی، سال دوم، شماره اول، صص 127-158.
Ghazali, Abu Hamid (Bita C), Al-Jam al-Awam An Elmel AlKalam, collection of Imam al-Ghazali’s letters, published by Al-Maktabeh Al-Tawfiqiyya .
باقلانی، ابوبکربن طیب(2000)، الانصاف فیما یجب اعتقاده و لایجوزالجهل به، قاهره، مکتبه الازهریه للتراث.
Ghazali, Abu Hamid (2001), Al-Fazayeh al-Batiniyah, Beirut, Al-Maktabeh Al-Asriyah publisher.
جوادپور، غلامحسین(1393)، پشتوانه معرفتی اعتقادات در اندیشه متکلمان، مجله آیین حکمت، سال ششم، شماره 21، صص 67-93.
جوینی، عبدالملک(1969)، الشامل فی اصول الدین، الجوینی، اسکندریه، ناشر المعارف.
رازی، فخرالدین(بی‌تا الف)، المحصل، راجع طه عبدالروف سعد، مصر، ناشر مکتبه الکلیات الازهریه.
طوسی، نصیرالدین(1985)، تلخیص المحصل، بیروت، ناشر الاضواء.
غزالی، ابوحامد(1993)، فیصل‌التفرقه بین الاسلام والزندقه، تحقیق محمود بیجو، چاپ اول، دمشق،ناشر دارالبیروتی.
غزالی، ابوحامد(1994)، الاقتصاد فی الاعتقاد، دمشق، ناشر الحکمه.
غزالی، ابوحامد(2005)، احیاءعلوم الدین، تصحیح زین‌الدین ابی الفضل عراقی چاپ اول، بیروت، ناشر دارابن‌حزم.
غزالی، ابوحامد(بی‌تا ب)، المستصفی من علم‌ الاصول، تحقیق احمد زکی حمّاد، ریاض، ناشر دارالمیمان.
غزالی، ابوحامد(بی‌تا ج)، الجام العوام عن علم الکلام، مجموعه رسائل الامام غزالی، ناشر مکتبه‌التوفیقیه.
غزالی، ابوحامد(2001)، فضایح الباطنیه، بیروت، ناشر المکتبه العصریه.
غزالی، ابوحامد(1962)، اقتصاد فی الاعتقاد، آنکارا، ناشر دانشکده الهیات دانشگاه آنکارا.
غزالی، ابوحامد(1990)، المقصد الاسنی شرح أسماءالله الحسنی، تحقیق محمود بیجو، دمشق، ناشر مطبعه الصباح.
غزالی، ابوحامد(1986)، مشکاه‌الانوار و مصفاه‌الاسرار، تصحیح عبدالعزیز عزالدین السیروان، چاپ اول، بیروت، ناشر عالم الکتب.
غزالی، ابوحامد(1967)، المنقذ من الضلال والموصل الی ‌ذی العزه و الجلال، چاپ هفتم، تحقیق جمیل صلیبا، کامل عیاد، بیروت، تاشر دارالاندلس.
غزالی، ابوحامد(1964)، میزان العمل، تحقیق سلیمان دنیا، چاپ اول، قاهره، ناشر دارالمعارف.
غزالی، ابوحامد(1977)، اسرارالحج، قاهره، ناشر المکتبه المصریه.
غزالی، ابوحامد(1374)، میزان العمل، ترجمه علی‌اکبر کسمایی، تهران، ناشر سروش.
قاسمی، اعظم(1401)، چالش عقل و ایمان در سنت اسلامی: پژوهش موردی امام محمد غزالی، پژوهش های فلسفی–کلامی، سال بیست و چهارم، شماره1(پیاپی91.)صص67-88