دیدگاه فخررازی و خواجه نصیرالدین طوسی درباب هستی‌شناسی کلی‌ها

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد دانشگاه علوم و تحقیقات
2 دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشگاه امام صادق (ع)
چکیده
مبحث کلی­ها از دو جنبه هستی­شناسی (نحوه وجود کلی) و معرفت­شناسی (نحوه ادراک کلی) قابل بررسی است. در این مقاله جنبه هستی­شناسی بحث کلی­ها مورد نظر است. فخررازی و خواجه طوسی نظریات بدیعی در این زمینه به یادگار گذاشته اند که به رغم اهمّیّت، کمتر به­وضوح مورد گفتگو، بازشناسی و تحلیل قرار گرفته­اند. دراین جستار با استقصای آرای این دو متکلم صاحب نام، درصدد پاسخی درخور به­صورت مقایسه­ای به این پرسش هستیم که آنها چه تبیینی از نحوه وجود کلی دارند؟ نتیجه اجمالی پژوهش این است که اگر چه این دو متکلم در تقریر متداول سه معنای متفاوت برای کلی و سه نحوه متعارف اعتبار ماهیت، رویکرد تقریباً مشابهی اتخاذ کرده اند، در مقام تشریح و تنقیح نحوه وجود اقسام سه گانه کلی با هم اختلاف نظر فراوانی دارند. همچنین دیدگاه فخررازی درباره کلی عقلی و دیدگاه خواجه نصیر در باره کلی طبیعی متزلزل به نظر می­رسد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Views of Fakhr al- Din al-Razi and Khajeh Nasir al-Din al-Tusi on the Ontology of Universals

نویسندگان English

dariu،sh babaiean 1
Mohammad Saeedimehr 2
Hossein Hooshangi 3
1 Science and Research Branch, Islamic Azad University
2 Tarbiat Modares University
3 Imam Sadegh (As) University
چکیده English

The problem of universals can be examined from two aspects: ontological (the state of the external existence of universals) and epistemological (our cognition of universals). This article mainly concerns the ontological aspect. Both of Fakhr al-Din Razi and Khajeh Nasir al-Din Tusi have furnished us with novel views and insights which, in spite of their significance and freshness, have not been yet studied seriously. This paper deals with their views on the ontology of universals. We conclude that they have almost similar opinions about the three different meanings of ‘kulli’ (universal) and three kinds of consideration of quiddity. Nevertheless, their elucidations and refinements of the ontological state of these three kinds of universals are totally different. Moreover, al-Razi’s view on the rational universal (al-kulli al-aqli) and Tusi’s interpretation of the natural universal (al-kulli al-tabi’ee) seems questionable.

کلیدواژه‌ها English

Ontology of Universals
Natural Universal
Considerations of Quiddity
 Fakhral-Din al-Razi
 Khajeh Nasiral-Din al-Tusi
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1405ق)، منطق الشفاء، قم، انتشارات المکتبه آیت الله المرعشی النجفی.
ابن سینا، حسین بن عبدالله (1405ق)، منطق الشفاء، قم، انتشارات المکتبه آیت الله المرعشی النجفی.
جرجانی، میرسید شریف (1325)، شرح المواقف للقاضی الایجی، ج 3، قم، انتشارات الشریف الرضی.
جرجانی، میرسید شریف (1325)، شرح المواقف للقاضی الایجی، ج 3، قم، انتشارات الشریف الرضی.
حلی، یوسف بن مطهر (1407ق)، کشف المراد، قم، انتشارات موسسه النشر الاسلامی.
حلی، یوسف بن مطهر (1407ق)، کشف المراد، قم، انتشارات موسسه النشر الاسلامی.
رازی، فخرالدین (1411ق)، المباحث المشرقیه، ج 1، قم، انتشارات بیدار، چاپ دوم.
رازی، فخرالدین (1411ق)، المباحث المشرقیه، ج 1، قم، انتشارات بیدار، چاپ دوم.
رازی، فخرالدین (1427ق)، المحصل، قاهره، انتشارات دار التراث.
رازی، فخرالدین (1427ق)، المحصل، قاهره، انتشارات دار التراث.
رازی، فخرالدین (1382)، الملخص، مقدمه، تصحیح و تعلیقه احد فرامرز قراملکی و آدینه اصغری نژاد، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، چاپ اول.
رازی، فخرالدین (1382)، الملخص، مقدمه، تصحیح و تعلیقه احد فرامرز قراملکی و آدینه اصغری نژاد، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، چاپ اول.
رازی، فخرالدین (1373)، شرح عیون الحکمه، تحقیق احمد حجازی و احمد السقا، ج1، تهران، انتشارات مؤسسه الصدق للطباعه و النشر.
رازی، فخرالدین (1373)، شرح عیون الحکمه، تحقیق احمد حجازی و احمد السقا، ج1، تهران، انتشارات مؤسسه الصدق للطباعه و النشر.
رازی، فخرالدین (1355)، الرساله الکمالیه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
رازی، فخرالدین (1355)، الرساله الکمالیه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
طباطبایی، محمّد حسین (1378)، نهایه الحکمه، تحقیق و تعلیق غلام رضا فیاضی، ج 1، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
طباطبایی، محمّد حسین (1378)، نهایه الحکمه، تحقیق و تعلیق غلام رضا فیاضی، ج 1، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1326)، اساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1326)، اساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1415ق)، تجرید الاعتقاد، تصحیح حسن حسن زاده آملی، قم، انتشارات موسسه نشر اسلامی، چاپ اول.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1415ق)، تجرید الاعتقاد، تصحیح حسن حسن زاده آملی، قم، انتشارات موسسه نشر اسلامی، چاپ اول.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1375)، شرح الاشارات و التنبیهات، ج 2 و 3، قم، انتشارات نشرالبلاغه.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1375)، شرح الاشارات و التنبیهات، ج 2 و 3، قم، انتشارات نشرالبلاغه.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1383)، اجوبه المسائل النصریه، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1383)، اجوبه المسائل النصریه، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1405ق)، مصارع المصارع، تحقیق حسن معزی، قم، انتشارات مکتبه آیت الله المرعشی النجفی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1405ق)، مصارع المصارع، تحقیق حسن معزی، قم، انتشارات مکتبه آیت الله المرعشی النجفی.
غروی اصفهانی، محمد حسین (1388)، تحفة الحکیم، در: رحمانی، غلامرضا، هستی شناسی فلسفی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
غروی اصفهانی، محمد حسین (1388)، تحفة الحکیم، در: رحمانی، غلامرضا، هستی شناسی فلسفی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
فیاضی، غلام رضا (1388)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، نگارش حسین علی شیدان شید، قم، انتشارات سبحان، چاپ دوم.
فیاضی، غلام رضا (1388)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، نگارش حسین علی شیدان شید، قم، انتشارات سبحان، چاپ دوم.
کاپلستون، فردریک چارلز (1388)، تاریخ فلسفه، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، ج 3، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
کاپلستون، فردریک چارلز (1388)، تاریخ فلسفه، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، ج 3، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
لاهیجی، عبدالرزاق (1426ق)، شوارق الالهام، اصفهان، انتشارات مهدوی.
لاهیجی، عبدالرزاق (1426ق)، شوارق الالهام، اصفهان، انتشارات مهدوی.
مصباح یزدی، محمد تقی (1366)، آموزش فلسفه، ج 1، تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح یزدی، محمد تقی (1366)، آموزش فلسفه، ج 1، تهران، انتشارات سازمان تبلیغات اسلامی.
مطهری، مرتضی (1383)، مجموعه آثار شهید مطهری، ج 10، تهران، انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1383)، مجموعه آثار شهید مطهری، ج 10، تهران، انتشارات صدرا.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم (1981)، الحکمه المتعالیه، ج 3، بیروت، انتشارات داراحیاء التراث العربی.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم (1981)، الحکمه المتعالیه، ج 3، بیروت، انتشارات داراحیاء التراث العربی.
یوسف ثانی، سید محمود (1380)، اصالت وجود و کلی طبیعی، خردنامه صدرا، شماره 24، صص43 - 50.
یوسف ثانی، سید محمود (1380)، اصالت وجود و کلی طبیعی، خردنامه صدرا، شماره 24، صص43 - 50.