نوآوری‌های ملاصدرا در تحلیل سلامت نفسانی و درمان بیماری‌های آن

نویسنده
فرشته ابوالحسنی نیارکی
دانشگاه مازندران
10.61186/mi.5.2.141
چکیده
مقاله حاضر به رصد شواهد پراکنده مرتبط با سلامت نفس و بیماری­های آن در آثار صدرا می­پردازد و با جمع‌آوری مطالب، نظریۀ سلامت نفس ملاصدرا را بازسازی می­نماید. براین اساس: 1) تحلیل مفهومی سلامت (صحت) و بیماری (مرض)، 2) ملاک­ها و زیرملاک­های مصداقی سلامت نفس، 3) تبیین علل تحقق بیماری­ها، 4) تحلیل مراتب مختلف سلامت و 5) ارائه راه­کارهای درمانی صدرا در معالجه بیماری­های نفسانی ضرورت دارد. این مسائل، به فراخور مبحث، با مقایسۀ تطبیقی آراء ملاصدرا، با اخلاق­نگاران فلسفی پیشین، نظیر زکریای رازی، ابن­مسکویه، طوسی، و دوانی که مستقلاً و منسجم به «صحت نفس» پرداخته­اند، تحلیل می­گردد. جمع­آوری آراء پراکنده ملاصدرا در سلامت و درمان، نوآوری­های محدودی را در برخی از مؤلفه­ها نسبت به پیشینان نمایانگر است؛ اما آنچه که نظریۀ سلامت وی را قابل توجه می­سازد، توجه به مبانی خاص صداریی همچون رابطۀ نفس و بدن، جنبه جسمانیه­الحدوثی نفس، تشکیک و حرکت جوهری انسان، و قاعده «النفس فی وحدتها کل­القوی» و ... است که مبانی­ متفاوتی را برای مباحث سلامت نفس به ارمغان آورده است. شناخت دقیق بیماری و تشخیص منشأ و عوامل آن، درمان از طریق اضداد (تا نیل به اعتدال)، درمان­های شناختی مبتنی بر تغییر انگاره، تنبیه و عقوبت و مداومت بر فضیلت، (راه­کاری مثبت­نگر) از جمله راه­کارهای رصد شده از آراء ملاصدرا است.
کلیدواژه‌ها
ملاصدرا
سلامت نفس
بیماری­­های نفسانی
درمان
مبانی فلسفی

عنوان مقاله English

Mulla Sadra’s Innovations in Understanding the Heath of the Soul and Treating Its Diseases

نویسنده English

Fereshte Abolhasani Niaraki
University of Mazandaran
چکیده English

This article examines Mulla Sadra’s insights on the health of the soul and its ailments, reconstructing a cohesive theory from his scattered discussions. It explores key aspects of his approach, including (1) the concepts of health and disease, (2) the criteria for spiritual well-being, (3) the causes of spiritual maladies, (4) the different levels of health, and (5) Sadra’s therapeutic solutions for treating spiritual ailments.
To provide a broader context, this study also compares Sadra’s views with those of earlier ethical philosophers such as Zakariya Razi, Ibn Miskawayh, Nasir al-Din Tusi, and Dawani, who each addressed the concept of the soul’s health in their works. While many of Sadra’s ideas build upon these predecessors, his theory is distinguished by its unique philosophical foundation, which integrates concepts such as the interrelation of soul and body, the corporeal creation of the soul, the substantial motion of human existence, and the principle that "the soul, in its unity, encompasses all powers and forces." These elements shape his distinctive understanding of spiritual health.
Sadra’s therapeutic approach includes precise diagnosis, treatment through opposites to restore balance, cognitive therapies aimed at belief transformation, the role of reward and punishment, and the practice of virtue. By reconstructing his insights, this study demonstrates how his philosophy offers a comprehensive framework for understanding and maintaining the well-being of the soul

کلیدواژه‌ها English

Mulla Sadra
health of the soul
illnesses
treatment
Philosophical foundations
ابن‌سینا (1404)، الشفاء( المنطق)، به تحقیق سعید زاید و..، قم، مکتبة آیة الله المرعشی.
ابن‌سینا (1404)، الشفاء( المنطق)، به تحقیق سعید زاید و..، قم، مکتبة آیة الله المرعشی.
ابن سینا (1426)، القانون فی الطب، بیروت، دارأحیا التراث العربی.
ابن سینا (1426)، القانون فی الطب، بیروت، دارأحیا التراث العربی.
ابن‌مسکویه رازی (1381)، تهذیب‌الاخلاق، ترجمه و توضیح علی اصغر حلبی، چ اول، تهران، اساطیر.
ابن‌مسکویه رازی (1381)، تهذیب‌الاخلاق، ترجمه و توضیح علی اصغر حلبی، چ اول، تهران، اساطیر.
ابوالحسنی نیارکی، فرشته (1400)، نظریه اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی، قم، طه.
ابوالحسنی نیارکی، فرشته (1400)، نظریه اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی، قم، طه.
ارسطو ( 1389)، درباره نفس، ترجمه علیمراد داودی، چ پنجم، تهران، حکمت.
ارسطو ( 1389)، درباره نفس، ترجمه علیمراد داودی، چ پنجم، تهران، حکمت.
ارسطاطالیس ( 1381)، اخلاق نیکوماخس، مترجم سید ابوالقاسم پور حسینی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
ارسطاطالیس ( 1381)، اخلاق نیکوماخس، مترجم سید ابوالقاسم پور حسینی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
افلاطون (1390)، جمهور، ترجمه م. فؤاد رحمانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
افلاطون (1390)، جمهور، ترجمه م. فؤاد رحمانی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
الرازی، ابوبکر محمدبن زکریّا (1973م/ 1393ق)، رسائل فلسفیۀ مضاف‌الیها قطعاً من کتبه المفقودۀ- الطب الروحانی، تحقیق پُل کرواس، بیروت، دارالافاق الجدیدۀ.
الرازی، ابوبکر محمدبن زکریّا (1973م/ 1393ق)، رسائل فلسفیۀ مضاف‌الیها قطعاً من کتبه المفقودۀ- الطب الروحانی، تحقیق پُل کرواس، بیروت، دارالافاق الجدیدۀ.
دوانی، جلال‌الدین (1391)، اخلاق جلالی، به تصحیح عبدالله مسعودی آرانی، تهران، انتشارات اطلاعات.
دوانی، جلال‌الدین (1391)، اخلاق جلالی، به تصحیح عبدالله مسعودی آرانی، تهران، انتشارات اطلاعات.
طوسی، خواجه نصیرالدین ( 1387)، اخلاق ناصری، به تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران، خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین ( 1387)، اخلاق ناصری، به تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، تهران، خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1374)، آغاز و انجام، مقدمه و شرح و تعلیقات از آیت الله حسن زاده آملی، تهران، انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1374)، آغاز و انجام، مقدمه و شرح و تعلیقات از آیت الله حسن زاده آملی، تهران، انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1361)، اساس الاقتباس، (به تصحیح مدرس رضوی)، تهران، دانشگاه تهران.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1361)، اساس الاقتباس، (به تصحیح مدرس رضوی)، تهران، دانشگاه تهران.
فارابی، ابونصر (1987)، التنبیه علی سبیل سعادۀ فارابی، تحقیق جعفر آل یاسین، بیروت، بی‌نا.
فارابی، ابونصر (1987)، التنبیه علی سبیل سعادۀ فارابی، تحقیق جعفر آل یاسین، بیروت، بی‌نا.
فارابی، ابونصر (1405)، فصول منتزعه، تحقیق و تصحیح و تعلیق از دکتر فوزى نجا، تهران، مکتبه‌الزهراء.
فارابی، ابونصر (1405)، فصول منتزعه، تحقیق و تصحیح و تعلیق از دکتر فوزى نجا، تهران، مکتبه‌الزهراء.
فخررازی (1397)، شرح مشکلات کتاب القانون، تصحیح نجفقلی حبیبی، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
فخررازی (1397)، شرح مشکلات کتاب القانون، تصحیح نجفقلی حبیبی، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
فرامرز قراملکی، احد (1400)، نظریه اخلاقی محمد‌بن زکریای رازی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت.
فرامرز قراملکی، احد (1400)، نظریه اخلاقی محمد‌بن زکریای رازی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت.
ملاصدرا (1360)، أسرار الآیات و أنوار البینات‏، تحقیق خواجوی، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی‏.
ملاصدرا (1360)، أسرار الآیات و أنوار البینات‏، تحقیق خواجوی، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی‏.
ملاصدرا (1366)، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
ملاصدرا (1366)، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
ملاصدرا (1981)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
ملاصدرا (1981)، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
ملاصدرا (1302)، مجموعة الرسائل التسعة، قم، مکتبه المصطفوی‏.
ملاصدرا (1302)، مجموعة الرسائل التسعة، قم، مکتبه المصطفوی‏.
ملاصدرا ( 1417)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
ملاصدرا ( 1417)، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی.
ملاصدرا (1391)، عرشیه، ترجمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران، انتشارات مولی.
ملاصدرا (1391)، عرشیه، ترجمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران، انتشارات مولی.
ملاصدرا (1371)، عرفان و عارف نمایان ترجمه کتاب کسر أصنام الجاهلیة، مترجم محسن بیدارفر‏، تهران، الزهراء.
ملاصدرا (1371)، عرفان و عارف نمایان ترجمه کتاب کسر أصنام الجاهلیة، مترجم محسن بیدارفر‏، تهران، الزهراء.
ملاصدرا ( 1354)، المبدأ و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
ملاصدرا ( 1354)، المبدأ و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران‏.
ملاصدرا ( 1378)، المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا ( 1378)، المظاهر الإلهیة فی أسرار العلوم الکمالیة، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ملاصدرا (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالى، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالى، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران.
ملاصدرا ( 1302)، مجموعة الرسائل التسعة، قم، مکتبه المصطفوی‏.
ملاصدرا ( 1302)، مجموعة الرسائل التسعة، قم، مکتبه المصطفوی‏.