ذات‌گرایی جدید و مقابله با مابعدالطبیعه هیومی

نویسنده
ابراهیم دادجو
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
10.61186/mi.5.2.175
چکیده
مابعدالطبیعه هیومی دیدگاهی است که عموم فلسفه‌ها و فلسفه­های ‌علم‌ ضدذات‌گرایانه و ضدّواقع‌گرایانه‌ای را، که از زمان نیوتن تا حال حاضر وجود دارند، دربرمی‌گیرد. در مابعدالطبیعه هیومی اشیاء دارای ذات و خواص ذاتی نیستند و این بدان معنا است که اشیا منفعل و غیرفعّالند و بین آن‌ها علّیت و ضرورتی نیست. از این روی، اشیاء نه برحسب قوا، استعدادها و گرایش‌‌‌‌‌های علّی‌ای که دارند، بلکه بر اساس خواص و اوضاع و احوالی که تابع تغییرات مکانی زمانی‌اند، رفتار می‌کنند. قوانین طبیعت نیز نه قوانینی علّی، بلکه صرف انتظام‌هایند و بنابراین قوانینی ممکن­اند و نمی‌توان از صادق بودن قوانین طبیعت سخن گفت. برای باور به ضرورت و علّیت به نظریه‌ای نیاز است که کاملاً غیرهیومی باشد و ذات‌گرایی قدیم و جدید توانسته است به این نظریه کاملاً غیرهیومی راه یابد. در ذات‌گرایی قدیم و جدید، علّیت و فاعلیّت هر چیز، از ذات آن چیز ناشی است. در ذات‌گرایی جدید، اشیاء دارای قوا، استعدادها و گرایش‌های علّی‌اند. آن‌ها خواص ذاتی اشیا را تشکیل داده، و پایه‌های ضرورت و علیت فرایندهای طبیعی و صادق‌سازندگان قوانین طبیعت­اند. قوانین طبیعت نیز قوانینی علّی و ضروری‌اند و می‌توان از صادق بودن آن‌ها سخن گفت.

کلیدواژه‌ها
مابعدالطبیعه هیومی
ضدّذات‌گرایی
ذات‌گرایی جدید
علّیت و ضرورت

عنوان مقاله English

New Essentialism and Contrast to Humean Metaphysics

نویسنده English

Ibrahim Dadjoo
Research Institute for Islamic Culture and Thought
چکیده English

Humean metaphysics represents a philosophical stance encompassing anti-essentialist and anti-realist perspectives that have shaped thought from the time of Newton to the present. Within this framework, entities lack intrinsic essences and essential properties, rendering them passive and devoid of inherent causality or necessity. Consequently, phenomena do not unfold due to causal powers, capacities, or inclinations but instead follow patterns determined by local and temporal modifications. Furthermore, natural laws, within this perspective, are mere regularities rather than causal laws, making it impossible to assert their truth.

To establish a belief in necessity and causality, a theoretical framework beyond humean metaphysics is required. Both classical essentialism and its modern counterpart provide such a foundation. In these views, causality and agency emerge from the intrinsic essences of entities. According to new essentialism, objects possess causal powers, capacities, and inclinations, forming their essential properties. These properties serve as the basis for the necessity and causality inherent in natural processes and act as the truthmakers of natural laws. Consequently, laws of nature, under this framework, are not merely contingent but are instead causal and necessary truths.

کلیدواژه‌ها English

Human metaphysics
anti-essentialism
new essentialism
causality
necessity
ابن‌سینا (1404)، الشفاء، المنطق، با مقدمه ابراهیم مدکور، قم: منشورات مکتبه آیه‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن‌سینا (1404)، الشفاء، المنطق، با مقدمه ابراهیم مدکور، قم: منشورات مکتبه آیه‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن‌سینا (1980)، عیون الحکمه، تحقیق عبدالرحمن بدوی، الطبعه الثانیه، لبنان، بیروت، وکاله المطبوعات و دارالقلم.
ابن‌سینا (1980)، عیون الحکمه، تحقیق عبدالرحمن بدوی، الطبعه الثانیه، لبنان، بیروت، وکاله المطبوعات و دارالقلم.
ابن‌سینا (1364)، النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، ویرایش و دیباچه محمد تقی دانش‌پژوه، تهران: مانتشارات دانشگاه تهران.
ابن‌سینا (1364)، النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، ویرایش و دیباچه محمد تقی دانش‌پژوه، تهران: مانتشارات دانشگاه تهران.
ارسطو (1378)، ارگانون، ترجمه شمس‌الدین ادیب سلطانی، چاپ اول، تهران: انتشارات نگاه.
ارسطو (1378)، ارگانون، ترجمه شمس‌الدین ادیب سلطانی، چاپ اول، تهران: انتشارات نگاه.
ارسطو (1385)، متافیزیک، ترجمه شرف‌الدین خراسانی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات حکمت.
ارسطو (1385)، متافیزیک، ترجمه شرف‌الدین خراسانی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات حکمت.
بارکلی، جورج (1375)، رساله در اصول علم انسانی و...، ترجمه منوچهر بزرگمهر، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
بارکلی، جورج (1375)، رساله در اصول علم انسانی و...، ترجمه منوچهر بزرگمهر، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
جوادی آملی، عبدالله (1375)، رحیق مختوم، بخش پنجم از جلد اول، چاپ اول، قم: مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (1375)، رحیق مختوم، بخش پنجم از جلد اول، چاپ اول، قم: مرکز نشر اسراء.
دادجو، ابراهیم (1400)، ذات‌گرایی جدید در فلسفه علم معاصر (پژوهش و ترجمه)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
دادجو، ابراهیم (1400)، ذات‌گرایی جدید در فلسفه علم معاصر (پژوهش و ترجمه)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
دکارت، رنه (1371)، اصول فلسفه، ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی، الهدی.
دکارت، رنه (1371)، اصول فلسفه، ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی، الهدی.
صدرالدین شیرازی، محمد(1382)، شرح و تعلیقه بر الهیات الشفاء، تصحیح نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد(1382)، شرح و تعلیقه بر الهیات الشفاء، تصحیح نجفقلی حبیبی، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
طباطبائی، سید محمد حسین (1373)، نهایه الحکمه، ترجمۀ مهدی تدین، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
طباطبائی، سید محمد حسین (1373)، نهایه الحکمه، ترجمۀ مهدی تدین، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
کاپلستون، فردریک (1386)، تاریخ فلسفه، ج. 5، ترجمۀ جلال‌الدین اعلم، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کاپلستون، فردریک (1386)، تاریخ فلسفه، ج. 5، ترجمۀ جلال‌الدین اعلم، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
Achinstein, p., 'The Identity of Properties', American Philosophical Quarterly, 11, pp. 267 - 276.
Achinstein, p., 'The Identity of Properties', American Philosophical Quarterly, 11, pp. 267 - 276.
Bigelow, I.C. and Pargetter, R.J. (1990), Science and Necessity, Cambridge, Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511551611]
Bigelow, I.C. and Pargetter, R.J. (1990), Science and Necessity, Cambridge, Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511551611]
Ellis, Brian (2001), Scientific Essentialism, Cambridge.
Ellis, Brian (2001), Scientific Essentialism, Cambridge.
Ellis, B. and Lierse, C., 'Dispositional Essentialism', Australasian Journal of Philosophy, 72, pp. 27 - 45. [DOI:10.1080/00048409412345861]
Ellis, B. and Lierse, C., 'Dispositional Essentialism', Australasian Journal of Philosophy, 72, pp. 27 - 45. [DOI:10.1080/00048409412345861]
Fales, E. (1990), Causation and Universal, London, Routledge and Kegan Paul.
Fales, E. (1990), Causation and Universal, London, Routledge and Kegan Paul.
Hume, David (1951), A Treatise of Human Nature, ed. By L. A. Selby - Bigge, Oxford.
Hume, David (1951), A Treatise of Human Nature, ed. By L. A. Selby - Bigge, Oxford.
Hume, David (1975), Enquiries Concerning Human Understanding and Concerning the Principles of Morals, eds. L. A. Selby - Bigge, P. H. Nidditch, Oxford, clarendon Press. [DOI:10.1093/actrade/9780198245353.book.1]
Hume, David (1975), Enquiries Concerning Human Understanding and Concerning the Principles of Morals, eds. L. A. Selby - Bigge, P. H. Nidditch, Oxford, clarendon Press. [DOI:10.1093/actrade/9780198245353.book.1]
Lewis, D. K (1986), On the Plurality of Worlds, Oxford, Blackwell.
Lewis, D. K (1986), On the Plurality of Worlds, Oxford, Blackwell.
Locke, John (1924), An Essay Concerning Human Understanding, Abriged and edit. A. S. Pringle - Pattison, Oxford.
Locke, John (1924), An Essay Concerning Human Understanding, Abriged and edit. A. S. Pringle - Pattison, Oxford.
Sankey, Howard (2008), Scientific Realism and the Rationality of Science, Published by Ashgate Publishing Company, England.
Sankey, Howard (2008), Scientific Realism and the Rationality of Science, Published by Ashgate Publishing Company, England.