تبیین مدل مفهومی فرآیند تحقق کنش انسانی مبتنی بر فلسفه صدرایی

نویسنده
آرمین منصوری
دانشگاه تبریز
10.61186/mi.5.2.325
چکیده
کنش انسانی و فرآیند تحقق آن مسأله‌ای بنیادین برای علوم انسانی-اجتماعی است. روش این تحقیق تحلیلی-برهانی بوده و با تحلیل فلسفۀ صدرایی، استنباط پاسخ پرسش تحقیق، مبرهن شده است. هدف مقالۀ حاضر این است که با بهره‌گیری از نظام فکری صدرا عوامل درونی و بیرونی دخیل در تحقق کنش انسانی، روابط میان این عوامل در تحقق کنش و متکی بر آنها فرآیند تحقق کنش را استخراج کرده و مدل مفهومی آن را ترسیم نماید. یافته‌های تحقیق گویای آنند که از جمله عوامل درونی دخیل در کنش، قوای نفس انسانی (عقل نظری، عقل عملی و قوای تحریکی)، فطرت، شاکله (مجموع باورها و ملکات)، دانش و تجربیات انباشته، خواطر و اعتباریات و عوامل بیرونی دخیل در کنش نیز مرتبط با جامعه و زیست‌بوم کنش‌گر بوده و از سه جهت تأثیر روح حاکم بر جامعه بر شکل‌گیری شاکلۀ فرد، تسهیل‌گری و جهت‌بخشی به کنشِ کنش­گر در مسیر فشار اجتماعی و اطلاعات شناختیِ دریافت شده از اجتماع در کنش مؤثرند. در میان این عوامل برخی از آنها مقوم تحقق کنش محسوب می‌شوند که در غیاب آنها تحقق کنش در عمل پدیدار نمی‌شود. این عوامل عبارت اند از؛ اطلاعات شناختی فرد، شاکله، دانش‌ها و تجربیات انباشته و اجتماع. در نهایت مبتنی بر فرآیند تبیین شده برای کنش، مدل مفهومی آن، نگاشته شده است.
کلیدواژه‌ها
کنش
شاکله
اجتماع
باور
ملکه
مدل مفهومی

عنوان مقاله English

Explaining of the Conceptual Model of Human Action Based on Mulla Sadra’s Philosophy

نویسنده English

Armin Mansouri
University of Tabriz
چکیده English

Human action and its process of realization are fundamental issues for the human and social sciences. This research employs an analytical-deductive method, and by analyzing Sadrian philosophy, it deductively presents the answer to the research question. This article aims to utilize Sadrian philosophy to identify the internal and external factors involved in the realization of human action, to extract the process of action realization based on the relationships between these factors, and to depict its conceptual model. Research findings indicate that internal factors involved in action include human faculties of the soul, innation, character of soul, knowledge and accumulated experiences, infution, and creditable. External factors involved in the action are also related to the actor's society and ecosystem, and influence the action in three ways: the impact of the prevailing social spirit on the formation of the individual's character, facilitation, and the direction of the action under social pressure and the cognitive information of the community. Among these factors, some of them become the basis for the realization of the action, in the absence of which the action does not appear in the action. These factors include; Cognitive information of the person, character, accumulated knowledge and experiences and society. Finally, the conceptual model of the process of action is drawn Keywords: action, character, society, belief, conceptual model.

کلیدواژه‌ها English

Action
character (Shakeleh)
society
belief
Conceptual model
ابراهیمی پور، قاسم، مفیدبجنوردی، مجید (1397)، تفسیر کنش متقابل اجتماعی بر مبنای انسان‌شناسی صدرایی، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال نهم، شماره اول، 57-41.
ابراهیمی پور، قاسم، مفیدبجنوردی، مجید (1397)، تفسیر کنش متقابل اجتماعی بر مبنای انسان‌شناسی صدرایی، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال نهم، شماره اول، 57-41.
اشیری، سعید (1399)، تحلیل دوگانه رفتار-کنش و بازخورد-بازتاب در فلسفه روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به حکمت متعالیه، نامه فرهنگ و ارتباطات، سال چهارم، شماره دوم، 166-141.
اشیری، سعید (1399)، تحلیل دوگانه رفتار-کنش و بازخورد-بازتاب در فلسفه روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به حکمت متعالیه، نامه فرهنگ و ارتباطات، سال چهارم، شماره دوم، 166-141.
ایمان، محمدتقی، کلاته ساداتی، احمد (1392)، روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ایمان، محمدتقی، کلاته ساداتی، احمد (1392)، روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ذبیحی، محمد (1397)، حکمت عملی از نگاه سه فیلسوف مسلمان فارابی، ابن سینا و ملاصدرا، تهران، سمت.
ذبیحی، محمد (1397)، حکمت عملی از نگاه سه فیلسوف مسلمان فارابی، ابن سینا و ملاصدرا، تهران، سمت.
رفیعی آتانی، عطاالله (1396)، واقعیت و روش تبیین کنش انسانی در چهارچوب فلسفه اسلامی؛ نظریه‌ای بنیادین در علوم انسانی، تهران، آفتاب توسعه.
رفیعی آتانی، عطاالله (1396)، واقعیت و روش تبیین کنش انسانی در چهارچوب فلسفه اسلامی؛ نظریه‌ای بنیادین در علوم انسانی، تهران، آفتاب توسعه.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد4، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد4، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد9، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد9، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد8، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد8، چاپ سوم، حاشیه علامه طباطبایی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1366)، شواهدالربوبیه، مترجم: جواد مصلح، تهران، چاپ اول، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد (1366)، شواهدالربوبیه، مترجم: جواد مصلح، تهران، چاپ اول، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، موسسه تحقیقات فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1363)، مفاتیح الغیب، تهران، موسسه تحقیقات فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمد (1354)، المبدا و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد (1354)، المبدا و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374)، ترجمه تفسیرالمیزان، جلد13، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374)، ترجمه تفسیرالمیزان، جلد13، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1388)، انسان از آغاز تا انجام، قم، بوستان کتاب.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1388)، انسان از آغاز تا انجام، قم، بوستان کتاب.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1423ق)، رساله الولایه، قم، بخشایش.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1423ق)، رساله الولایه، قم، بخشایش.
کاهیرده، نسیم (1397)، مؤلفه‌های ذهنی مؤثر در بروز کنش اجتماعی اخلاقی از دیدگاه علامه طباطبایی، اندیشه علامه طباطبایی، سال پنجم، شماره هشتم، ص 150-119.
کاهیرده، نسیم (1397)، مؤلفه‌های ذهنی مؤثر در بروز کنش اجتماعی اخلاقی از دیدگاه علامه طباطبایی، اندیشه علامه طباطبایی، سال پنجم، شماره هشتم، ص 150-119.
مطهری، مرتضی (1372)، مجموعه آثار، جلد3، قم، صدرا.
مطهری، مرتضی (1372)، مجموعه آثار، جلد3، قم، صدرا.