بررسی تطبیقی اتحاد نفس و بدن از دیدگاه ابن‌سینا و ملاصدرا

نویسندگان
غلامحسین روحی سراجی 1
شهاب الدین حسینی 2
1 دانشگاه قم
2 دانشگاه خوارزمی
10.61882/mi.6.1.269
چکیده
یکی از مسائل پیچیده فلسفی، شناخت حقیقت انسان و به­ویژه رابطه نفس با بدن است. اتحاد نفس و بدن از جمله مسائلی است که به ­دلیل تجرد نفس و مادی بودن بدن، نظر بسیاری از فلاسفه به­ویژه فیلسوفان اسلامی را به­خود جلب کرده است. موضوع این مقاله تحلیل آرای ابن­سینا و ملاصدرا درباره اتحاد نفس و بدن است. روش تحقیق حاضر به­شیوه توصیفی - تحلیلی است. هر دو فیلسوف ایده قدیم بودن نفس، که از افلاطون به یادگار مانده است، را رد می­کنند. ابن­سینا نفس را در مقام ذات و در مرتبه فعل از زمانی که به بدن ملحق شده است، مجرد می­داند، اما ملاصدرا نفس را در مقام ذات مجرد، ولی در مرتبه پیدایش، قائل به حدوث جسمانی آن است. در این مقاله نشان داده­ایم که سخنان ابن­سینا دارای قوت بیشتری است. زیرا اشکال تبدّل ماهیت، که برخی از محققان در فلسفه اسلامی به نظریه ملاصدرا گرفته­اند، بر نظریه ابن­سینا، که نفس را در پیدایش و پس از آن مجرد می­داند، وارد نمی‌شود. ضمن اینکه رابطه نفس و بدن از نظر ابن­سینا عرضی است، زیرا او نفس را مدبر بدن می­داند، ولی ملاصدرا رابطه نفس و بدن را ذاتی و اتحادی می­داند.
کلیدواژه‌ها
نفس
بدن
حدوث
جوهریت
عرضیت
اتحاد
ابن­سینا
ملاصدرا

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Soul-Body Unity in the Thought of Ibn Sina and Mulla Sadra

نویسندگان English

Gholamhossein Roohi Seraji 1
Seyyed Shahabuddin Hosaini 2
1 Department of Philosophy, University of Qom, Qom, Iran
2 Kharazmi University, Karaj, Iran
چکیده English

This paper presents a comparative analysis of Ibn Sina’s and Mulla Sadra’s perspectives on the union of the soul and the body. Using a descriptive-analytical method, we explore how both philosophers challenge the ancient Platonic notion that the soul exists prior to the body. Ibn Sina views the soul as immaterial in its essence and maintains that it remains immaterial from the very moment it becomes connected to the body. In contrast, Mulla Sadra also affirms the soul’s immaterial essence, but argues that its origin is corporeal, a view captured in his theory of “corporeal origination.”

Our findings suggest that Ibn Sina’s position is more philosophically robust, as it avoids the problem of an essential transformation: for him, the soul is immaterial from its inception. Within his framework, the union of soul and body is accidental because the soul functions as the body’s governor and guide. Mulla Sadra, however, insists that this unity is essential, embedded in the very fabric of human existence.

کلیدواژه‌ها English

Soul
Body
substance
Accident
unity
قرآن کریم
قرآن کریم
ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله (1364)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، چاپخانه خورشید، چ دوم.
ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله (1364)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات، چاپخانه خورشید، چ دوم.
ابن سینا، حسین ابن عبدالله (1383)، رساله نفس، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر موسی عمید، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
ابن سینا، حسین ابن عبدالله (1383)، رساله نفس، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر موسی عمید، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله (1404)، الشفاء (الطبیعیات)، به تحقیق سعید زاید، مکتبه آیه الله مرعشی.
ابن‌سینا، حسین ابن عبدالله (1404)، الشفاء (الطبیعیات)، به تحقیق سعید زاید، مکتبه آیه الله مرعشی.
افلاطون (1380)، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی، ج 4، انتشارات آخوندی.
افلاطون (1380)، دوره آثار افلاطون، ترجمه محمدحسن لطفی، ج 4، انتشارات آخوندی.
تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد ( ۱۴۱3)، غرر الحکم و درر الکلم، محقق: سید مهدى رجائی، قم، دار الکتاب الاسلامی.
تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد ( ۱۴۱3)، غرر الحکم و درر الکلم، محقق: سید مهدى رجائی، قم، دار الکتاب الاسلامی.
حلی، حسن ابن یوسف (1385)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تحقیق جعفر سبحانی، قم، موسسه الامام الصادق(ع).
حلی، حسن ابن یوسف (1385)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تحقیق جعفر سبحانی، قم، موسسه الامام الصادق(ع).
طاهری، اسحق (1359)، نفس و قوای آن از دیدگاه ارسطو، ابن‌سینا، صدرالدین شیرازی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
طاهری، اسحق (1359)، نفس و قوای آن از دیدگاه ارسطو، ابن‌سینا، صدرالدین شیرازی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
طباطبایی، محمد حسین (1362)، المیزان فی تفسیر القرآن،تهران، دارالکتب الاسلامیه.چ4.
طباطبایی، محمد حسین (1362)، المیزان فی تفسیر القرآن،تهران، دارالکتب الاسلامیه.چ4.
طباطبایی، محمدحسین (1371) نهایة الحکمة، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ 13.
طباطبایی، محمدحسین (1371) نهایة الحکمة، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ 13.
فارابی، محمد بن طرخان (1955)، تحصیل السعادة، تعلیقه دکتر بوعلی ملحم، بیروت، لبنان، ناشر دار مکتبه الهلال.
فارابی، محمد بن طرخان (1955)، تحصیل السعادة، تعلیقه دکتر بوعلی ملحم، بیروت، لبنان، ناشر دار مکتبه الهلال.
فروغی، محمد علی (1379)، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار.
فروغی، محمد علی (1379)، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار.
فیاضی، غلامرضا (1393)، علم النفس فلسفی، ناشر، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
فیاضی، غلامرضا (1393)، علم النفس فلسفی، ناشر، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1363)، مفاتیح الغیب، تعلیقات علی نوری، تصحیح محمد خواجوی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، 1.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1363)، مفاتیح الغیب، تعلیقات علی نوری، تصحیح محمد خواجوی، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، 1.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1368)، الحکمه المتعالیه فی االاسفار االاربعه العقلیه، قم: مصطفوی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1368)، الحکمه المتعالیه فی االاسفار االاربعه العقلیه، قم: مصطفوی.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1385)، مجموعه رسائل فلسفی، تهران، انتشارات حکمت.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1385)، مجموعه رسائل فلسفی، تهران، انتشارات حکمت.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم.
ملاصدرا، صدرالدین محمد (1981)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم.
میر داماد، محمد باقر (1367)، القبسات، تهران، دانشگاه تهران.
میر داماد، محمد باقر (1367)، القبسات، تهران، دانشگاه تهران.
کاپلستون، فردریک (1388)، تاریخ فلسفه یونان و روم، مترجم سید جلال الدین مجتبوی، انتشارات علمی فرهنگی سروش.
کاپلستون، فردریک (1388)، تاریخ فلسفه یونان و روم، مترجم سید جلال الدین مجتبوی، انتشارات علمی فرهنگی سروش.