بازسازی ادراک دینی آلستون در پرتو نقدهای پست‌مدرن

نویسنده
فهیمه خوشنویسان
دکترای تخصصی،گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه پیام نور (مرکز تحصیلات تکمیلی)، تهران، ایران
چکیده
مسئله اصلی مقاله نقدهای وارد شده از سوی پست­مدرن­ها بر ادراک دینی آلستون است که با روش تحلیلی –انتقادی به آن پرداخته شده است.آلستون با تکیه بر «رویه­های باورساز»، تجربه دینی را مشابه با ادراک حسی می­داند و از مشروعیت معرفتی آن دفاع می‌کند. او تجربه دینی را نوعی توجیه غیراستنتاجی معرفی می‌کند که در چارچوب یک نظام معرفتی خاص می‌تواند معتبر تلقی شود. این رویکرد، از سویی مبتنی بر اعتمادگرایی و از سوی دیگر، درصدد پرهیز از گرفتار شدن در مبناگرایی سنتی است. نقد گادامر مبتنی بر ادراک در گرو پیش­فهم، تجربه دینی را در چارچوب روایت‌ها، سنت‌ها و افق‌های زبانی خاص خود تفسیر می­کند. فایرابند با نقد معرفت‌شناسی روش‌ستیز، نشان می‌دهدکه ارزیابی نظام‌های معرفتی همچون تجربه دینی، از بیرون ممکن نیست. افزون بر این، لیوتار با نقد فراروایت، مشروعیت معرفتی تجربه دینی را به‌مثابه یک درک جهانی از امر الوهی رد می‌کند. در نهایت، رویکردهای فمینیستی نیز تأکید می‌کنند که تجربه دینی به‌طور اجتناب-‌ناپذیری با ساختارهای قدرت، جنسیت و ایدئولوژی درهم‌تنیده است. نتیجه بدست آمده نشان می‌دهد اگرچه آلستون گامی در جهت عقلانی‌سازی تجربه دینی برداشته است، اما دیدگاه او در برابر چالش‌های زمینه‌گرایانه و تفسیرگرایانه نیازمند بازنگری به­سوی روش­های هرمنوتیکی و پدیدارشناسانه ‌است.
کلیدواژه‌ها
آلستون
ادراک دینی
رویه­های باورساز
گادامر
فایرابند
لیوتار
فمینیسم

عنوان مقاله English

Reconstructing Alston’s Religious Perception in the Light of Postmodern Critiques

نویسنده English

Fahimeh Khoshnavisan
Ph.D. in Philosophy of Religion, Faculty of Theology, Payame Noor University, Graduate Studies Center, Tehran, Iran
چکیده English

This article critically examines postmodern critiques of William P. Alston’s account of religious experience through an analytic–critical methodology. Drawing on the concept of doxastic practices, Alston interprets religious experience as analogous to sense perception and defends its epistemic legitimacy. Within this framework, religious experience is understood as a source of non-inferential justification that may be considered valid within a given epistemic system. His approach is grounded in reliabilism while simultaneously attempting to avoid the limitations of classical foundationalism. However, postmodern critiques raise significant challenges to this position. Hans-Georg Gadamer’s hermeneutical perspective, with its emphasis on the inevitability of pre-understanding, and Paul Feyerabend’s epistemological anarchism both suggest that epistemic systems—such as those underpinning religious experience—cannot be evaluated from an external or neutral standpoint. Furthermore, Jean-François Lyotard’s critique of meta-narratives challenges the claim that religious experience can function as a universal mode of apprehending the divine. Feminist approaches add another layer of critique by highlighting the entanglement of religious experience with structures of power, gender, and ideology.
The article concludes that, although Alston takes an important step toward rationalizing religious experience within analytic epistemology, his account remains vulnerable to contextualist and interpretive critiques. Consequently, it requires reconsideration in light of hermeneutical and phenomenological approaches.


کلیدواژه‌ها English

Alston
religious perception
doxastic practices
Postmodernism
اترک، حسین؛ باقری، فاطمه (۱۳۹۳)، توجیه معرفتی باورهای دینی از نگاه ویلیام آلستون، تاملات فلسفی، سال ۴، شماره ۱۲، ص ۷۱-92.
اترک، حسین؛ باقری، فاطمه (۱۳۹۳)، توجیه معرفتی باورهای دینی از نگاه ویلیام آلستون، تاملات فلسفی، سال ۴، شماره ۱۲، ص ۷۱-92.
عباسی، بابک (۱۳۹۱)، تجربه دینی و چرخش هرمنوتیکی (بررسی و نقد آرای ویلیام آلستون )، انتشارات هرمس،تهران.
عباسی، بابک (۱۳۹۱)، تجربه دینی و چرخش هرمنوتیکی (بررسی و نقد آرای ویلیام آلستون )، انتشارات هرمس،تهران.
عسکرزاده مزرعه، اکرم (۱۳۹۴)، مقایسه نظریه اعتمادگرایی آلستون وپلانتینگا، فصلنامه اندیشه دینی، 56 : صص ۱-۲۴ .
عسکرزاده مزرعه، اکرم (۱۳۹۴)، مقایسه نظریه اعتمادگرایی آلستون وپلانتینگا، فصلنامه اندیشه دینی، 56 : صص ۱-۲۴ .
فقیه، حسین (۱۳۸۵)، نقش تجربه دینی در توجیه باورهای دینی از نگاه ویلیام آلستون، نقد و نظر،12(3و4).
فقیه، حسین (۱۳۸۵)، نقش تجربه دینی در توجیه باورهای دینی از نگاه ویلیام آلستون، نقد و نظر،12(3و4).
قائمی نیا، علیرضا (۱۳۸۱)، تجربه دینی و گوهر دین، بوستان کتاب، قم.
قائمی نیا، علیرضا (۱۳۸۱)، تجربه دینی و گوهر دین، بوستان کتاب، قم.
مبینی، محمدعلی (۱۳۹۴)، عقلانیت باور دینی در معرفت‌شناسی‌های برون‌گرا، چاپ اول، تهران: مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
مبینی، محمدعلی (۱۳۹۴)، عقلانیت باور دینی در معرفت‌شناسی‌های برون‌گرا، چاپ اول، تهران: مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
مقدم حیدری، غلامحسین (1391)، روش‌شناسی فایرابند، روش‌شناسی علوم انسانی، سال ۱۸( 70)، صص176-149.
مقدم حیدری، غلامحسین (1391)، روش‌شناسی فایرابند، روش‌شناسی علوم انسانی، سال ۱۸( 70)، صص176-149.
محمدپور، احمد (۱۳۸۷)، ژان فرانسوا لیوتار و پیدایش علوم اجتماعی پست مدرن: خاستگاه نظری و مبانی پارادایمیک، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد ،صص۸۲-۳۹.
محمدپور، احمد (۱۳۸۷)، ژان فرانسوا لیوتار و پیدایش علوم اجتماعی پست مدرن: خاستگاه نظری و مبانی پارادایمیک، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد ،صص۸۲-۳۹.
نصری، عبدالله (1384)، نگاهی به هرمنوتیک گادامر، زبان و ادب، شماره ۲۴.
نصری، عبدالله (1384)، نگاهی به هرمنوتیک گادامر، زبان و ادب، شماره ۲۴.
نصری، عبدالله (۱۳92)، بررسی تطبیقی هرمونتیک فلسفی از نگاه علامه جعفری وگادامر، غرب شناسی بنیادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 4(1)، ص133-113.
نصری، عبدالله (۱۳92)، بررسی تطبیقی هرمونتیک فلسفی از نگاه علامه جعفری وگادامر، غرب شناسی بنیادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 4(1)، ص133-113.
Alston, w.p. (1982), Religious Experience and Religious Belief, Nous vol 16. [DOI:10.2307/2215404]
Alston, w.p. (1982), Religious Experience and Religious Belief, Nous vol 16. [DOI:10.2307/2215404]
Alston, w.p. (1991), perceiving God: the Epistemology of Religious Experience, Ithaca and London, Cornell University press.
Alston, w.p. (1991), perceiving God: the Epistemology of Religious Experience, Ithaca and London, Cornell University press.
Alston, w.p. (1993), Perceiving God :the Epistemology of Religious Experience Ithaca and London cornell university press.
Alston, w.p. (1993), Perceiving God :the Epistemology of Religious Experience Ithaca and London cornell university press.
Alston, W.p. (1988), An internalist Externalism in alston Epistemic justification, Essays in the theory of knowledge Ithaca: Cornell university press. [DOI:10.1007/BF00869630]
Alston, W.p. (1988), An internalist Externalism in alston Epistemic justification, Essays in the theory of knowledge Ithaca: Cornell university press. [DOI:10.1007/BF00869630]
Alston, w.p. (2005), Beyond Justification .Dimensions of Epistemic Evaluation, Ithaca and London: Cornell University press [DOI:10.7591/9781501720574]
Alston, w.p. (2005), Beyond Justification .Dimensions of Epistemic Evaluation, Ithaca and London: Cornell University press [DOI:10.7591/9781501720574]
Alexander, Jeffery et al, (2001), New Social theory Reader, Rutledge .London.
Alexander, Jeffery et al, (2001), New Social theory Reader, Rutledge .London.
Feyerabend, P. (1975), Against Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge, London: Verso.
Feyerabend, P. (1975), Against Method: Outline of an Anarchistic Theory of Knowledge, London: Verso.
Fiorenza, E. S. (1992), But She Said: Feminist Practices of Biblical Interpretation, Boston: Beacon Press
Fiorenza, E. S. (1992), But She Said: Feminist Practices of Biblical Interpretation, Boston: Beacon Press
Gadamer, H. G. (1989), Truth and Method, (2nd ed.), Translated by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall, New York: Continuum.
Gadamer, H. G. (1989), Truth and Method, (2nd ed.), Translated by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall, New York: Continuum.
Harding, S. (1991), Whose Science? Whose Knowledge? Thinking from Women's Lives. Ithaca: Cornell University Press.
Harding, S. (1991), Whose Science? Whose Knowledge? Thinking from Women's Lives. Ithaca: Cornell University Press.
Lyotard, J.-F. (1984), The Postmodern Condition: A Report on Knowledge. Translated by Geoff Bennington and Brian Massumi. Minneapolis: University of Minnesota Press. [DOI:10.2307/1772278]
Lyotard, J.-F. (1984), The Postmodern Condition: A Report on Knowledge. Translated by Geoff Bennington and Brian Massumi. Minneapolis: University of Minnesota Press. [DOI:10.2307/1772278]
Ruether, R. R. (1993), Sexism and God-Talk: Toward a Feminist Theology, Boston: Beacon Press.
Ruether, R. R. (1993), Sexism and God-Talk: Toward a Feminist Theology, Boston: Beacon Press.