در تاریکی هستی: خوانشی هایدگری از «دازاین» و «پرتاب‌شدگی» در رمان بوف کور

نویسنده
محسن ساربان نژاد
دانش‌آموخته دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنرهای تجسمی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
چکیده
رمان بوف کور صادق هدایت، به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین متون ادبیات مدرن فارسی، عرصه‌ای برای تأملی فلسفی دربارۀ وضعیت وجودی انسان فراهم می‌سازد. این پژوهش با اتخاذ رویکردی پدیدارشناسانه ـ اگزیستانسیالیستی و با تکیه بر مفاهیم بنیادین اندیشۀ هایدگر، به‌ویژه دازاین، پرتاب‌شدگی و اضطراب، می‌کوشد نشان دهد که مسئلۀ­محوری رمان نه صرفاً بحران روانی یا نمادگرایی انتزاعی، بلکه رویارویی انسان با تجربه‌های بنیادین چون تنهایی، مرگ، و امکان است. در این چارچوب، آثار فیلسوفان اگزیستانس همچون کیرکگور، یاسپرس، سارتر و کامو نیز برای تعمیق تحلیل به‌کار گرفته شده‌اند. برخلاف برخی برداشت‌های رایج، که خودکشی هدایت را به نهیلیسم فلسفی پیوند می‌زنند، این پژوهش تأکید می‌کند که فیلسوفان اگزیستانس بر امکان‌های رهایی‌بخش دازاین و آزادی در مواجهه با مرگ تمرکز دارند؛ ازاین‌رو، خودکشی نویسنده بیشتر در حوزۀ روان‌شناسی و شرایط زیستۀ فردی معنا می‌یابد تا در بستر فلسفۀ وجودی. نوآوری مقاله در بازخوانی مفهوم «تاریکی هستی» نه به‌مثابۀ بن‌بست، بلکه چونان لحظه‌ای برای گشودگی به امکان‌های نوین وجودی است. روش تحقیق بر پایۀ تحلیل کیفی و رویکرد هرمنوتیکی است و نشان می‌دهد که هدایت پیش از گسترش رسمی اندیشۀ اگزیستانسیالیسم در ایران، جهانی داستانی آفریده است که فلسفه و ادبیات را در بازاندیشی نسبت انسان با زمان، مرگ و خویشتن به هم پیوند می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
صادق هدایت
بوف کور
مارتین هایدگر
دازاین
پرتاب‌شدگی
اگزیستا-نسیالیسم

عنوان مقاله English

In the Darkness of Being: A Heideggerian Reading of “Dasein” and “Thrownness” in Sadegh Hedayat’s The Blind Ow

نویسنده English

Mohsen Sarebannejad
Ph.D., Advanced Studies of Art College of Fine Arts, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

This article offers a Heideggerian reading of The Blind Owl, the most influential modern Persian novel by Sadegh Hedayat, as a literary embodiment of existential and phenomenological experience. Rather than interpreting the novel through psychological or symbolic lenses, this study approaches it as an ontological field in which the structures of Dasein—such as anxiety, death, thrownness, and alienation—unfold through narrative form and language. By drawing on Heidegger’s concepts of Being-in-the-world and Being-toward-death, the article argues that the narrator’s solitude, fragmented self, and disrupted temporality are manifestations of existential homelessness, where language ceases to function as the “house of Being” and instead becomes a site of estrangement. The methodology is interpretive–hermeneutical, focusing on a close textual analysis of the novel through the lens of phenomenological ontology. Ultimately, the paper demonstrates that The Blind Owl transcends psychological despair and constitutes a modern literary exploration of the human condition in confrontation with nothingness. Through its fractured narrative and poetic ambiguity, Hedayat’s work transforms philosophical reflection into literary experience, allowing Being to reveal itself within the very darkness of existence.

کلیدواژه‌ها English

Heidegger
Dasein
existentialism
Phenomenology
The Blind Owl
احمدی، بابک (1403)، ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1403)، ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز.
مرلوپونتی، موریس (1403)، پدیدارشناسی ادراک، ترجمه مسعود علیا، تهران: نی.
مرلوپونتی، موریس (1403)، پدیدارشناسی ادراک، ترجمه مسعود علیا، تهران: نی.
هایدگر، مارتین (1400)، هستی و زمان، ترجمه سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین (1400)، هستی و زمان، ترجمه سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
هایدگر، مارتین. (1401)، هستی و زمان، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران: نی.
هایدگر، مارتین. (1401)، هستی و زمان، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران: نی.
هدایت، صادق (1402)، بوف کور، تهران: بدرقه جاویدان.
هدایت، صادق (1402)، بوف کور، تهران: بدرقه جاویدان.
Camus, Albert (1991), The Myth of Sisyphus and Other Essays, Trans. Justin O'Brien, New York: Vintage Books.
Camus, Albert (1991), The Myth of Sisyphus and Other Essays, Trans. Justin O'Brien, New York: Vintage Books.
Foucault, M. (1986), Of Other Spaces: Utopias and Heterotopias, in Diacritics, Trans. J. Miskowiec. Vol. 16. No. 1. 22-27. [DOI:10.2307/464648]
Foucault, M. (1986), Of Other Spaces: Utopias and Heterotopias, in Diacritics, Trans. J. Miskowiec. Vol. 16. No. 1. 22-27. [DOI:10.2307/464648]
Gadamer, H. G. (2004), Truth and Method, Trans. Joel Weinsheimer & Donald G. Marshall, London: Continuum.
Gadamer, H. G. (2004), Truth and Method, Trans. Joel Weinsheimer & Donald G. Marshall, London: Continuum.
Heidegger, Martin (1998), "Letter on Humanism", In Pathmarks, (Ed.). W. McNeill, Cambridge: Cambridge University Press.
Heidegger, Martin (1998), "Letter on Humanism", In Pathmarks, (Ed.). W. McNeill, Cambridge: Cambridge University Press.
Heidegger, Martin (2001,( Poetry, Language, Thought, New York: Harper Perennial.
Heidegger, Martin (2001,( Poetry, Language, Thought, New York: Harper Perennial.
Inwood, Michael (1999), A Heidegger Dictionary, New Jersey: Wiley-Blackwell. [DOI:10.1111/b.9780631190950.1999.00002.x]
Inwood, Michael (1999), A Heidegger Dictionary, New Jersey: Wiley-Blackwell. [DOI:10.1111/b.9780631190950.1999.00002.x]
Katouzian, Homa (2000), Sadeq Hedayat: The Life and Legend of an Iranian Writer, London: I.B. Tauris.
Katouzian, Homa (2000), Sadeq Hedayat: The Life and Legend of an Iranian Writer, London: I.B. Tauris.
Kierkegaard, S. (1983), Fear and Trembling, New Jersey: Princeton University Press.
Kierkegaard, S. (1983), Fear and Trembling, New Jersey: Princeton University Press.
Kundera, Milan (2003), Art of the Novel, New York: Harper Perennial.
Kundera, Milan (2003), Art of the Novel, New York: Harper Perennial.
Marcel, Gabriel (2010), Homo Viator: Introduction to the Metaphysic of Hope, Trans. Emma Craufurd & Paul Seaton, Indiana: St Augustine's Press.
Marcel, Gabriel (2010), Homo Viator: Introduction to the Metaphysic of Hope, Trans. Emma Craufurd & Paul Seaton, Indiana: St Augustine's Press.
Marcel, Gabriel (2010), The Mystery of Being, Vol. I. Indiana: St. Augustine's Press.
Marcel, Gabriel (2010), The Mystery of Being, Vol. I. Indiana: St. Augustine's Press.
Ricoeur, Paul (2007), From Text to Action: Essays in Hermeneutics, II. Trans. Kathleen Blamey & John B. Thompson, Evanston: Northwestern University Press.
Ricoeur, Paul (2007), From Text to Action: Essays in Hermeneutics, II. Trans. Kathleen Blamey & John B. Thompson, Evanston: Northwestern University Press.
Sartre, J. P. (2007), Being and Nothingness, Trans. H.E. Barnes, London: Routledge.
Sartre, J. P. (2007), Being and Nothingness, Trans. H.E. Barnes, London: Routledge.